INNE MOŻLIWE CZYNNIKI POZNAWCZE

Leave a comment Czynności poznawcze Leave a comment

4447980_xl

Jednakże nie stwierdziliśmy nic, co by sugerowało, że powinny istnieć zdolności semantyczno-słuchowe lub behawioralno-słuchowe, ponieważ zarówno informacje semantyczne, jak i behawioralne wydają się bardziej odlegle od odbieranych bodźców zmysłowych. Uwaga ta odnosi się w większym stopniu do informacji semantycznych niż do behawioralnych. Jak wskazywaliśmy przy omawianiu zdolności poznawczo-behawioralnych, założenie, że istnieją informacje behawioralno-słuchowe, powinno być traktowane jako hipoteza; nie należy zakładać, że informacje tego typu nie istnieją.Co możemy powiedzieć o zdolnościach dotykowych i kinestetyczno-figuralnych? Omawialiśmy poprzednio jedną zdolność zidentyfikowaną próbnie jako kinestetyczno-figuralną; mamy tu na myśli zdolność CSF-K. Rozumując logicznie, możemy przypuszczać, że odpowiedź na postawione tu pytanie zależy prawdopodobnie od zakresu, w jakim informacje o treści somatycznej ustrukturalizowane są w postaci wy­tworów. Aby lepiej naświetlić rozważany problem, przypuszczalnie postąpimy słusznie odwołując się do prac specjalistów z zakresu spostrze­gania somatycznego, np. Revesza i Berkeleya (1960), którzy poświęcili wiele lat na badanie tego problemu, koncentrując się głównie na badaniu osób niewidomych. Revesz i Berkeley nie dokonywali, przynajmniej na poziomie operacyj­nym, rozróżnień pomiędzy spostrzeganiem dotykowym i kinestety- cznym, umieszczając je razem w kategorii „haptycznej” .


WSTĘPNA PRÓBA

Leave a comment Czynności poznawcze Leave a comment

hrensemble-inteligencja

Wstępna, gruntowna próba, jakiej poddano test, wykazała, że jest on zbyt trudny; najwyraźniej dostarczane bodźce, które miały charakter wyłącznie wzrokowo-werbalny, nie zawierały dostatecznej liczby syg­nałów sensorycznych. Wobec tego wypowiedzi pacjentów nagrano ną taśmę magnetofonową i w czasie gdy badany czytał daną wypowiedź, przekazywano mu ją także drogą słuchową. Intonacja osoby wypowia­dającej się była dla badanego dużą pomocą, lecz jednocześnie test na­sycił się w równym stopniu ładunkami czynnika CPZ (zdolność seman­tyczna) co i czynnika CIB. Mimo to można uznać, że czynnik ten zos­tał zademonstrowany, a ponadto uzyskano informacje o tym, jaki ro­dzaj testu najlepiej mierzy tę zdolność. Jeśli zaakceptujemy najbardziej niepewne czynniki, które mogłyby na­leżeć do poznawczych zdolności intelektualnych, to każda z 24 komórek tej części modelu SI zostanie wypełniona, zaś 4 dodatkowe zdolności  rozlokowane będą w komórkach czynników CJF, CJS i CSF. 24 całko­wicie paralelne czynniki wykryte zostały przy zastosowaniu testów anga­żujących niemal wyłącznie zmysł wzroku, zaś 4 dodatkowe czynniki za pomocą testów zawierających informacje słuchowe i, być może, kinestetyczne. Jakie ma to znaczenie?Jeden z nasuwających się wniosków brzmi: gdyby w analizach częściej uwzględniano testy słuchowe, wykrywalibyśmy zapewne inne czynniki o    charakterze słuchowym. Całkiem rozsądne wydaje się oczekiwanie wykrycia kompletu 6 zdolności figuralno-słuchowych.


IMPLIKACJE BEHAWIORALNE

Leave a comment Czynności poznawcze Leave a comment

inteligencja (1)

Spośród 6 zdolności behawioralno-poznawczych CIB ma najsłabsze poparcie, jeśli chodzi o liczbę testów naładowanych tym czynnikiem (0’Sullivan i in., 1965). Chociaż trzy testy zostały przeznaczone do pomiaru CIB, tylko jeden z nich, Przewi­dywanie na Podstawie Rysunków (Cortoon Predictions), okazał się w rezultacie jednoznaczną i mocną miarą tego czynnika (). Każde zadanie tego testu przedstawia jedną, łatwą do zrozumie­nia sytuację, wraz z trzema alternatywnymi scenkami tworzącymi dalszy ciąg sytuacji. Badany ma zdecydować, która z nich ukazuje naj­bardziej prawdopodobne rozwinięcie akcji. Poprzednio omówiliśmy test Implikacji Rysunkowych, który okazał się w większym stopniu testem czynnika CSB, ponieważ prezentowane w nim sytuacje nie są zbyt jasne. Trzeci test, Refleksji (Reflections), powinien być dość interesujący dla psychologów klinicznych, zwłaszcza gdyby został ulepszony. Każde za­danie tego testu zawiera wypowiedź, która pochodzi rzekomo od pa­cjenta. Jedna z takich wypowiedzi brzmi: „Obecnie zastanawiam się nad tym, co zrobić, to znaczy, jak ułożą się moje sprawy”. Zadanie badanego polega na wyborze jednej z trzech behawioralnych inter­pretacji wypowiedzi.


TEST MOŻLIWOŚCI

Leave a comment Czynności poznawcze Leave a comment

inteligencja (2)

Test znany pod nazwą test Możliwości (Contingencies) został opracowany na podstawie późniejszych badań nad zdolnościami rozwiązywania problemów (Merrifield, Guilford, Christensen i Frick, 1962). Badany ma ustalić warunki, które wymagają posługiwania się specjalnymi przedmiotami w opisanej sytuacji. Na przykład, jeśli dwie dziewczynki zamierzają zbierać jagody, co takiego może się stać, aby wymagało użycia maści, szpilek itp. Jest raczej jasne, że we wszystkich omówionych testach badany musi wyjść poza podane informacje, w sensie uświa­damiania sobie przyczyn, skutków i okoliczności towarzyszących. We wszystkich tych wypadkach pasuje pojęcie implikacji.Należy jednak zaznaczyć, że aby opisywaną tu zdolność można było zaliczyć do kategorii zdolności poznawczych, konieczne jest przestrze­ganie zasady, iż badanemu znany jest, bezpośrednio lub pośrednio, związek między danymi rzeczami. Testy badają zasób jego wiedzy o ta­kich związkach. Jeśli zadania testu wymagają ustalenia związków, w za­kresie których nie miał on dotąd doświadczenia bądź trudno dostrze­galnych; jeśli wymagają one wymyślenia powiązań, to wówczas test ten staje się miarą zdolności wytwarzania, prawdopodobnie wytwarza­nia dywergencyjnego, gdyż jest pewien stopień nowości w produkowa­nych przez badanego implikacjach: wytwarza on je za pomocą transferu. O implikacjach wspomnimy jeszcze przy omawianiu zdolności wytwórczych.


PIERWSZE ROZPOZNANIE

Leave a comment Czynności poznawcze Leave a comment

inteligencja

Pierwszego rozpoznania i określenia CIZ dokonano w związku z bada­niami nad zdolnościami w zakresie planowania (Berger i in., 1957). Testem kluczowym dla tego czynnika był, i często jest dotychczas, test Trafnych Pytań (Pertinent Questions). W teście tym prezentowane są propozycje pewnych działań, np. uruchomienie nowego stoiska z hamburgerami. Od badanego wymaga się, aby ustalił nie więcej niż cztery pytania, na które trzeba znać odpowiedzi, zanim dokona się lokaliza­cji tego stoiska. Do innych testów mierzących ten czynnik w sposób jednoznaczny, acz niezbyt mocny, należy test Przewidywania Następstw (Effects). Poda­jąc badanemu informacje o pewnych aktualnych zjawiskach, poleca mu się, aby starał się przewidzieć, co może zdarzyć się w przyszłości. Przykładowo, jeśli podawano mu informację, że w ciągu ubiegłych 5 lat urodziło się więcej dziewcząt niż chłopców, miał on za zadanie przewidzieć, jakiego rodzaju mogą być konsekwencje tego faktu za 20 lat, podając co najmniej 4 następstwa. W teście Metod Alternatywnych (Alternate Methods) opisana jest sytu­acja problemowa, np. konieczność ugaszenia ognia, wraz z wykazem ewentualnych środków pomocniczych, takich jak ilość wody, liczba osób i rodzaj wyposażenia. Badany ma podać co najmniej sześć spo­sobów zastosowania tych środków.


IMPLIKACJE SEMANTYCZNE

Leave a comment Czynności poznawcze Leave a comment

inteligencja_emocjonalna_5

Czynnik ten został potwierdzony w ośmiu badaniach wykonanych w Programie Badań nad Zdolnościami. Jak wskazaliśmy powyżej, pewien test symboliczny przeznaczony do po­miaru hipotetycznego czynnika „wrażliwość na problemy” okazał się miarą czynnika CIS. Ostatnio badania wykazały (Nihira i in., 1964), że testy werbalne, przeznaczone do pomiaru tej zdolności, mierzą w is­tocie czynnik CIZ. Testy te mają następujące nazwy: test Aparatów (Apparatus Test) badany ma wymienić dwie rzeczy, które są nie w porządku w danym, powszechnie stosowanym urządzeniu; test Do­strzegania Problemów (Seeing Problems) badany ma wymienić pro­blemy, jakie mogą powstać przy stosowaniu przedmiotów powszech­nego użytku, np. świecy; test Instytucji Społecznych, opisany powyżej w związku z czynnikiem CPZ; oraz test Dostrzegania Wad (Seeing Deficienciess) badany ma wymienić wady przedstawionych mu pla­nów. Czynnik „wrażliwości na problemy” umieszczany był przez pe­wien czas w modelu SI, w komórce czynnika o symbolu OIZ, co uza­sadniano tym, że elementem procesu oceny jest dostrzeganie wad. Jednakże w ostatnim czasie wykryto czynnik spełniający lepiej kryte­ria, jakich wymaga umieszczenie go w tym miejscu modelu, i w związku z tym czynnik „wrażliwość na problemy” umieszczono w komórce CIZ. Nadaje to temu czynnikowi dodatkowe znaczenie, gdyż obok ogólniejszego zjawiska dostrzegania implikacji zakres czynnika obej­muje pewną formę rozpoznawania wad.


IMPLIKACJE SYMBOLICZNE

Leave a comment Czynności poznawcze Leave a comment

mozg300

Jedynie badania wykonane w związku z realizacją Programu Badań nad Zdolnościami wykazały istnienie zdol­ności do ekstrapolacji w związku z informacjami symbolicznymi (Gu­ilford, Merrifield i in., 1969, Hoepfner i in., 1964). Do pomiaru tej zdolności przeznaczono test Wzorów Wyrazów (Word Patterns), który okazał się całkiem zadowalający. Zadanie, jakie stawia ten test, jest  rozwinięciem zasady konstruowania krzyżówek. Badanemu podaje się słowa, np. ara, alt, las, kasa, trap, których litery ma rozmieścić w rzędach i kolumnach tak, aby można było odczytać wszystkie słowa, starając się użyć każdą literę do konstrukcji dwu słów.Badany otacza kółkiem przesuwane elementy oraz zaznacza dokąd zos­tały one przesunięte.Kolejny test przeznaczony był pierwotnie do sprawdzenia hipotezy do­tyczącej istnienia czynnika „wrażliwość na problemy” i nazwany był zwyczajnie Testem F (F Test). Litera F symbolizowała „frustrację”, która była powszechną reakcją badanych, ponieważ każde zadanie testu zawierało bardzo mało informacji, zwykle o charakterze symboli­cznym, a badany miał po prostu z każdą pozycją testu „zrobić coś”, co wydaje mu się właściwe. Zgodnie z koncepcją testu, badany powi­nien inicjować problemy własnego pomysłu. Test ten nie wykazywał związku z innymi testami przeznaczonymi do we­ryfikowania tej samej hipotezy. Jak później zdano sobie sprawę, wyni­kało to prawdopodobnie z tego, że inne testy „wrażliwości na proble­my” mają charakter semantyczny.


POSTAĆ LABIRYNTÓW

Leave a comment Czynności poznawcze Leave a comment

mozg

Zarówno test Planowania Trasy (Route Planning) (Guilford i Lacey, 1947), jak i test Szukania Drogi w Labiryncie (Maze Tracing) (Guilford i in., 1952) mają postać labiryntów typu „papier i ołówek”, różniących się stopniem złożoności od prostych do skomplikowanych. Interesujące jest to, że Porteus (1956) przez dłuższy czas wyrażał pogląd, iż testy tego rodzaju są dobrą miarą inteligencji, podkreślając szczególną rolę przewidywania. Autor ten przedstawił dzieje udanych zastosowań tych testów w związku z badaniami nad działaniem narkotyków oraz nad uszkodzeniami mózgu (Porteus, 1957; Porteus i Peters, 1947). Należy jednak pamiętać, że testy labiryntów nie są bynajmniej pełną miarą inteligencji i że testy te jako miary przewidywania ograniczone są do konkretnych treści wzrokowych.Do innych testów CIF (oczywiście wzrokowych) stosowanych w Lot­nictwie Wojskowym należy test Współzawodnictwa w Planowaniu (Competitive Planning), którego przykład przedstawiony jest na ry­sunku , oraz Projektowania Obwodu Elektrycznego (Planning a Circuit), jak to pokazano na rysunku . We wszystkich tych testach badany musi wybiegać w przyszłość zastanawiając się nad konsekwen­cjami każdego swego kroku. Przewidywanie konsekwencji na podsta­wie konkretnego materiału spostrzeżeniowego jest istotą przewidywa­nia percepcyjnego oraz czynnika CIF.


POZNAWANIE IMPLIKACJI

Leave a comment Czynności poznawcze Leave a comment

zywa-wiara-foto-main

Definicja pojęcia implikacji kładzie nacisk na zjawiska oczekiwania, antycypacji i przewidywania; na to, że jeden element informacji pro­wadzi w sposób naturalny do innego elementu z przyczyn, którymi nie musimy się tu zajmować. Implikacja ujmowana jako wytwór musi być związkiem, który nie jest relacją, aczkolwiek jest zbliżony do tego typu relacji, które określamy jako przyczynę i skutek. Logika dostarcza wzoru formalnego, który w pewnej mierze ma tu zastosowanie, jak w przypadku stwierdzenia: jeżeli A, to B. O ile jednak w logice impli­kacja jest związkiem bardzo ścisłym, o tyle w psychologii można wysu­wać jedynie stwierdzenia probabilistyczne włączając specyficzny, logiczno-formalny przypadek, gdy prawdopodobieństwo wynosi 1,0, co oznacza pewność. Implikacje figuralne (CIF). W badaniach Lotnictwa Wojskowego zajęto się problemem „przewidywania i planowania”, gdyż liczne dane wska­zywały, iż wielu studentów lotnictwa spotyka niepowodzenie w trakcie treningu wskutek braku umiejętności przewidywania i planowania dostosowanego do zadania. Ponieważ w wypadku pilotów planowanie i przewidywanie dotyczy konkretnych problemów związanych z opra­cowywaniem programów lotów, lądowań itd., konstruowane testy z tego zakresu miały treść figuralną.


PRZEKSZTAŁCENIA BEHAWIORALNE

Leave a comment Czynności poznawcze Leave a comment

130318125113

Analiza testów mających mierzyć czynnik CPB dała znakomite wyniki: spośród 5 wyznaczonych do tego celu testów wszystkie w mniejszym lub większym stopniu spełniły ocze­kiwanie, a zaledwie jeden posiadał istotne ładunki drugorzędne (0’Sulli- van i in., 1965). Co prawda dwa testy posługujące się w jednym wypadku fotografiami, a w drugim obrazkami, okazały się bardzo do siebie zbli­żone. Zarówno w teście Wymiany Rysunków (Picture Exchange), jak i w teście Wymiany Obrazków(Cartoon Exchange), cztery scenki przedstawiają jakąś historyjkę. Jedna scenka zaznaczona jest strzałką. Pod spodem znajdują się cztery scenki i z nich trzeba wybrać jedną, a mianowicie tę, która, gdy zostanie wstawiona na miejsce scenki za­znaczonej strzałką, może w sposób istotny zmienić sens historyjki; właściwości tej nie posiadają trzy pozostałe scenki. Zmieniona histo­ryjka jest także sensowna, lecz cała sekwencja zdarzeń nabiera w niej całkiem innego znaczenia. Pozostałe testy CPB różnią się znacznie od wymienionych i od siebie nawzajem. Test Zmiany Ekspresji (Expression Exchange) przedstawia rysunek twarzy i obok rysunek ciała bez głowy, prezentujący jakąś pozę (). Gdy ciało uzupełnione zostanie głową, postawa ciała nabiera pewnego behawioralnego znaczenia. Należy dokonać wyboru jednego z trzech rysunków twarzy, z których każda może uzu­pełniać rysunek ciała. „Właściwą” twarzą jest ta, której wstawienie powoduje istotną zmianę behawioralnego znaczenia postawy ciała.